W opiece okołoporodowej mieści się promocja zdrowia, planowanie rodziny, opieka przedkoncepcyjna, wykrywanie zagrożeń dla matki i płodu oraz opieka medyczna w czasie ciąży, porodu i połogu. Obejmuje również opiekę nad dzieckiem do pierwszego roku życia.
Opieką zajmują się:
- lekarze perinatolodzy, położnicy
- neonatolodzy
- wykwalifikowane położne.
Perinatologia to dziedzina medycyny, która zajmuje się kobietą ciężarną, płodem i noworodkiem, ich fizjologią, diagnostyką i leczeniem schorzeń. Zwana jest medycyną matczyno-płodową. Jest podspecjalnością położnictwa.
Neonatolog jest lekarzem specjalistą, który zajmuje się profilaktyką, diagnozowaniem i leczeniem schorzeń u noworodków, czyli dzieci od urodzenia do pierwszego miesiąca życia i niemowlętami (do 1 roku). Szczególnie jeśli są to wcześniaki, dzieci chore, urodzone z wadami.
Dbaj o siebie szczególnie, gdy jesteś w ciąży. Nie zapominaj o profilaktyce. Bądź w stałym kontakcie z lekarzem prowadzącym. Wybierz położną i korzystaj z jej pomocy.
Przeczytaj magazyn „Ze Zdrowiem” nr 18 pt. „Ciąża i opieka okołoporodowa”.
Ginekologia i położnictwo
Ginekologia zajmuje się diagnozowaniem, leczeniem i zapobieganiem chorobom narządów rozrodczych kobiet, edukacją na temat higieny od dojrzewania do wieku pomenopeuzalnego. Położnictwo obejmuje również opiekę okołoporodową. Wielu lekarzy specjalizuje się zarówno w położnictwie, jak i w ginekologii.
Jeśli podejrzewasz, że jesteś w ciąży, jak najszybciej skontaktuj się z wybranym przez Ciebie lekarzem położnikiem. Nie później niż w 7-8 tygodniu od ustania miesiączki. Lekarz będzie prowadził Twoją ciążę aż do porodu i skontroluje Twój stan zdrowia podczas połogu.
Położnictwo dotyczy wszystkich aspektów ciąży. Ginekolog położnik zajmuje się m.in:
- opieką prenatalną
- przyjmowaniem porodu
- opieką okołoporodową
- może też pomóc w zajściu w ciążę, zlecając odpowiednie badania i terapii
- diagnozuje i leczy powikłania ciąży i zagrożenia płodu
- może zalecić poród przez cesarskie cięcie.
Od okresu dojrzewania raz w roku powinnaś zgłaszać się do lekarza ginekologa na kontrolne badania, nawet jeśli nic Ci nie dolega. Podczas ciąży będziesz się częściej spotykała z lekarzem.
Nie musisz mieć skierowania do ginekologa i możesz wybrać dowolnego lekarza.
Położna – jej rola w życiu kobiety
Położna jest częścią zespołu medycznego, nie podlega bezpośrednio lekarzowi. Jest członkiem
zespołu terapeutycznego. Świadczy pomoc położniczo-ginekologiczną kobietom w każdym wieku. Szczególnie znana jest jej pomoc w okresie ciąży, połogu i laktacji.
Położna zajmuje się m.in.:
- profilaktyką chorób kobiecych i patologii położniczych
- edukacją w zakresie szczepień
- przygotowaniem do porodu
- zapobieganiem chorobom przenoszonym drogą płciową
- opieką nad kobietami po przebytej operacji ginekologicznej, onkologicznej.
Zachęca do regularnych badań profilaktycznych: cytologii, samobadania piersi, USG piersi, mammografii, czy profilaktycznego USG narządów rodnych. Jeśli ma umowę z NFZ, może wykonać także cytologię.
Wizytę możesz umówić w swojej przychodni POZ lub w gabinecie położnej POZ. Dowiedz się, jak możesz wybrać położną.
Gdy jesteś w ciąży, jak najszybciej wybierz położną i skontaktuj się z nią. Będzie się Tobą opiekowała w ciąży i w połogu. Zadba także o dziecko do drugiego miesiąca życia. Pomoże Ci w karmieniu.
KTG – kardiotokografia to badanie, które monitoruje w nieinwazyjny sposób jednocześnie czynność serca płodu i skurcze macicy. Pozwala oceniać stan dziecka przed i w trakcie porodu.
Laktacja – wydzielanie mleka matki, pojawia się po porodzie i trwa przez okres karmienia piersią.
Zadania położnej POZ obejmują kompleksową pielęgnacyjną opiekę położniczo-neonatologiczno ginekologiczną, w tym:
- edukację na temat planowania rodziny
- opiekę nad kobietą od 21. tygodnia ciąży do porodu
- badania KTG i USG
- opiekę nad kobietą, noworodkiem i niemowlęciem do ukończenia 2. miesiąca życia – wizyty patronażowe
- konsultacje laktacyjne, wsparcie w problemach z karmieniem
- opiekę w chorobach ginekologicznych, po operacji ginekologicznej lub onkologiczno—ginekologicznej do całkowitego zagojenia się rany pooperacyjnej – potrzebujesz skierowania ze szpitala
- zastrzyki i zabiegi zlecone przez lekarzy w gabinecie położnej i w domu pacjenta
- pobieranie materiału z szyjki macicy do przesiewowego badania cytologicznego w ramach Programu profilaktyki raka szyjki macicy, o ile ma umowę z NFZ
- opiekę nad kobietą w każdym okresie jej życia.
Opieka położnej podczas ciąży i połogu
Kobieta ciężarna ma prawo do bezpłatnej opieki okołoporodowej od 21. tygodnia ciąży oraz w połogu – do 8. tygodnia życia dziecka. Niezależnie od opieki lekarza czy zajęć w tzw. „szkole rodzenia”.
W ciąży możesz mieć 26 spotkań z położną POZ, w dogodnych dla obu terminach. Położna pracuje od poniedziałku do piątku od 8:00 do 18:00.
Położna POZ zapewni Ci edukację przedporodową:
- od 21. do 31. tygodnia ciąży – 1 raz w tygodniu, maksymalnie 10 wizyt
- od 32. tygodnia ciąży – 2 razy w tygodniu, maksymalnie 16 wizyt.
Wizyty patronażowe
Wizyty patronażowe mają na celu monitorowanie stanu zdrowia matki i noworodka, ocenę rozwoju dziecka.
Do 2 miesięcy życia dziecka położna POZ jest zobowiązana do 4–6 wizyt patronażowych.
Pierwsza wizyta odbywa się nie później niż 48 godzin po opuszczeniu szpitala przez matkę i dziecko.
Opieka nad noworodkiem lub niemowlęciem obejmuje m.in.:
- obserwację stanu skóry, błon śluzowych, pępka, wydalin, wydzielin, rozwoju psychoruchowego, funkcjonowania narządów zmysłów.
Położna edukuje rodziców na temat:
- pielęgnacji noworodka, karmienia piersią, laktacji, badań profilaktycznych, opieki medycznej i socjalnej, laktacji.
Po zakończeniu wizyt patronażowych położna przekazuje opiekę nad niemowlęciem pielęgniarce podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Nadal jednak opiekuje się mamą, której udziela wsparcia w zakresie karmienia piersią.
Nowe uprawnienia w opiece okołoporodowej
Nowe rozporządzenie wprowadza zmiany w opiece okołoporodowej. Wchodzi w życie od maja 2026 roku.
Rozporządzenie między innymi zwraca uwagę na podmiotowe traktowanie kobiet rodzących, współpracę z personelem medycznym i respektowanie praw pacjenta. Zapewnia także jednolity sposób postępowania wobec kobiety w okresie okołoporodowym i jej dziecka bez względu na miejsce zamieszkania. Zwiększa też rolę położnej.
Zmiany w rozporządzeniu w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej, wchodzą
w życie po 6 miesiącach od dnia ogłoszenia 6.11.2025.
